Chùa Viên Giác tọa lạc trên đường Út Tịch, thuộc khu quy hoạch Bàu Vá, phường Thủy Xuân, thành phố Huế. Theo các tài liệu Phật giáo, tiền thân của ngôi chùa này là thảo am Cát Tường, do Tổ sư Liễu Quán - người khai sáng Thiền phái Liễu Quán thuần Việt. xây dựng trong thời gian ngài tu tập và truyền bá đạo Phật tại Phú Xuân (khoảng năm 1722-1742).

Đến triều đại vua Minh Mạng, Đại sư Long Hưng đã đến trùng hưng chùa và chính thức đổi tên thành Viên Giác tự. Vào năm Mậu Thân (1848), Công chúa Diên Phước Nguyễn Phước Tĩnh Hảo, trưởng nữ của vua Thiệu Trị, đã phát tâm cúng dường để mở rộng quy mô chùa. Dù từng trải qua giai đoạn suy tàn và trở thành chùa từ sau năm 1945, nhưng đến năm 2013, ngôi chùa đã được giao lại cho Giáo hội Phật giáo tỉnh Thừa Thiên Huế quản lý. Công cuộc đại trùng tu gần đây nhất được bắt đầu từ tháng 4/2023 dưới sự trụ trì của Hòa thượng Thích Hải Ấn.

Ngôi chùa sau khi trùng tu không chỉ giữ được vẻ trang nghiêm của chốn thiền môn mà còn mang hơi thở của kiến trúc đương đại. Những nét nổi bật bao gồm:

• Hệ mái ngói liệt truyền thống: Sử dụng đặc trưng kiến trúc Cố đô, tạo nên vẻ cổ kính và hài hòa.

• Tòa bảo tháp 3 tầng: Tọa lạc phía sau chánh điện với các chức năng riêng biệt:

- Tầng 1: Không gian thờ tự xá lợi và tro cốt của những người có công với chùa.

- Tầng 2: Lưu giữ bức hoành phi quý giá mang tên Viên Giác tự có từ thời vua Minh Mạng.

- Tầng 3: Thờ tượng Phật Thích Ca Mâu Ni bằng gỗ sơn son thếp vàng, một tác phẩm nghệ thuật tinh xảo từ thời nhà Nguyễn.

• Di vật quý hiếm: Chùa còn lưu giữ 5 long vị cổ thờ Thiền sư Liễu Quán và các vị tổ sư kế nhiệm. Đặc biệt, trong khuôn viên vẫn hiện hữu một ngôi mộ cổ không rõ lai lịch, tấm bia trên bảo tháp đã mất, tạo thêm màu sắc huyền bí cho ngôi cổ tự.

Viên Giác tự được coi là một ngôi chùa tổ quan trọng gắn liền với cuộc đời và đạo nghiệp của Thiền sư Liễu Quán. Việc trùng tu và gìn giữ ngôi chùa này có ý nghĩa to lớn trong việc bảo tồn dòng mạch của Thiền phái Liễu Quán - một dòng thiền mang đậm bản sắc văn hóa Việt Nam.

Sự hồi sinh của chùa Viên Giác không chỉ góp phần làm phong phú thêm hệ thống di sản kiến trúc Phật giáo tại Huế mà còn khẳng định sự tiếp nối tinh thần của các bậc tiền nhân. Đây không chỉ là nơi sinh hoạt tâm linh mà còn là minh chứng cho sự gắn kết giữa đạo pháp và dân tộc, giữa vẻ đẹp truyền thống và sự phát triển của xã hội hiện đại.